پرسش: فیزیوتراپی چیست؟

پاسخ: فیزیوتراپی (Phsical Therapy / Physiotherapy) عبارت است از درمان اختلالات یا آسیبهای فیزیکی و حرکتی با استفاده از درمانهای دستی ، تمرین درمانی و کاربرد مدالیتی های مختلف فیزیکی در جهت بازیابی یا ایجاد عملکرد حرکتی بهینه.

این تعریف مختصر و اجمالی رشته فیزیوتراپی است. اما تعریف کامل و علمی فیزیوتراپی که از سال ۱۹۹۳ بعنوان تعریف این رشته پذیرفته شده است بصورت زیر است:

فیزیوتراپی که توسط فیزیوتراپیست یا تحت نظارت او انجام میشود عبارت است از :

۱- معاینه بیماران مبتلا به اختلال و ناتوانی جهت تعیین تشخیص، پیش آگهی و درمان. معاینه در حیطه فیزیوتراپی شامل (و نه محدود به) تستها و پارامترهای سیستم اسکلتی عضلانی ( مانند قدرت عضلات و دامنه حرکتی مفاصل) ، معاینه سیستم نورولوژیک (مانند رفلکسها ، سلامت اعصاب کرانیال ، رشد روانی حرکتی و سیستم حسی) ، سیستم قلبی-عروقی (مانند ظرفیت هوازی ، تهویه ، گردش خون و تنفس) و سیستم پوستی میباشد.

۲- کاهش اختلال و ناتوانی تا حد امکان بوسیله طراحی ، اجرا و تعدیل مداخلات درمانی. این مداخلات درمانی شامل (و نه محدود به) تمرینات درمانی ، درمانهای دستی ، تجویز و ساخت و بکاربردن وسایل کمکی ، عوامل فیزیکی و مکانیکی ، مدالیتی های الکتروتراپی و آموزش بیمار میباشد.

۳- پیشگیری از ضایعه ، اختلال و ناتوانی بوسیله حفظ و بهبود تناسب اندام ، سلامتی و کیفیت زندگی در همه گروههای سنی

۴- انجام مشاوره ، آموزش و تحقیق

همانگونه که از تعریف فوق برمی‌آید فیزیوتراپی دارای حیطه ای گسترده است و با توجه به بالارفتن میانگین طول عمر و افزایش سالمندان در جامعه اهمیت آن بیش از گذشته نمود پیدا کرده است.

قدمت فیزیوتراپی نوین در جهان حدود ۱۴۰ سال و در ایران حدود ۵۵ سال است.

پرسش: توانبخشی چیست؟

پاسخ: توانبخشی (Rehabilitation) عبارت است از: بازگرداندن توانایی‌های از دست رفته فرد تا حد ممکن و رساندن وی به استقلال نسبی در زندگی شخصی و اجتماعی.  با توجه به اینکه حدود ۱۰ درصد افراد در جامعه از درجاتی از معلولیت و ناتوانی رنج میبرند بنابراین بیش از ۱۰درصد افراد بنوعی نیازمند خدمات توانبخشی هستند. توانبخشی نام تعدادی رشته نیست بلکه یک مفهوم بالینی و یک کار تیمی محسوب میشود و متناسب با نوع بیماری یا ناتوانی اعضای تیم توانبخشی فرق میکند.

پرسش: آیا هر کمردردی که با درد تیرکشنده به پاها همراه است ناشی از دیسک کمر است؟

پاسخ: بر اساس تحقیقات مختلف، تنها بین ۵ تا ۱۰ درصد کمردردها بعلت مشکلات دیسک کمری است و ساختارهای دیگر ناحیه کمر و لگن نقش زیادی در بروز کمردرد بر عهده دارند.
یکی از مهمترین بخشهایی که میتواند علت بروز کمردرد باشد مفصل استخوان خاجی با لگن میباشد. این مفصل نقش مهمی در انتقال وزن بدن به اندامهای تحتانی دارد و در انجام فعالیتهای روزمره مانند راه رفتن و چرخش تنه مشارکت دارد و لذا یکی از مهمترین عوامل کمردرد محسوب میشود که درد آن ممکن است به ناحیه باسن و پشت ران انتشار یابد. اختلالات مفصل خاجی لگنی (Sacroiliac) علاوه بر بروز التهاب و محدودیت حرکتی که در این ناحیه ایجاد میکند در بسیاری موارد موجب گیرافتادن اعصاب مهمی که از ناحیه لگن عبور میکند میشود و دردهایی را در باسن و ران ایجاد میکند که میتواند با درد ناشی از دیسک کمری اشتباه شود.

از علل دیگر این نوع کمردردهای انتشاری میتوان به التهاب بورسهایی اشاره کرد که مهمترین آنها بورس زیر سر استخوان ران در عقب ران میباشد که درد ناشی از آن ممکن است تا ناحیه پاشنه پا نیز انتشار یابد.
مفاصل فاست (مفاصلی که در کنر مهره ها تشکیل میشود) نیز ممکن است منشا دردهای مکانیکی کمر باشد که درد آن در اغلب موارد حداکثر تا ناحیه باسن کشیده میشود مگر اینکه اختلال آن باعث فشار روی ریشه عصبی شود که دراینصورت درد ممکن است تا پا انتشار یابد.
البته همانطور که ذکر شد درصد محدودی از این دردهای انتشاری از کمر ممکن است ناشی از دیسک کمر باشد که تشخیص علت، با معاینه تخصصی توسط پزشک متخصص و فیزیوتراپیست مجرب امکان پذیر خواهد بود.

پرسش: آرتروز زانو چیست؟

پاسخ: آرتروز زانو بمعنی تخریب غضروف مفصلی زانوست که بمرور زمان اتفاق می‌افتد. فشارهای زیاد و کنترل نشده در طول زندگی، برخی بیماریهای زمینه ای و روماتیسمی، انحرافات زانو، وجود آسیب قبلی درمان نشده در رباطها و منیسکهای زانو و عوامل مادرزادی بعنوان علل اصلی آرتروز تلقی میشوند.

پرسش: درمان آرتروز زانو چیست؟

پاسخ: درمان دارویی قاطعی جهت درمان آرتروز وجود ندارد. مشکل اصلی در این است که غضروف مفصلی تغذیه خونی ندارد و از آنجا که داروهای مصرف شده نهایتا وارد جریان خون میشوند لذا اثربخشی آنها بر آرتروز بسیار محدود است. تزریق داخل مفصلی و در موارد شدید جراحی تعویض مفصلی انجام میشود که البته انجام آنها شرایط خاصی دارد.
ایمن ترین روش جهت کنترل آرتروز زانو تغییر سبک زندگی ، فیزیوتراپی و آب درمانی است. در فیزیوتراپی این بیماران علاوه بر استفاده از تجهیزات الکتروتراپی ، تمرینات درمانی و درمانهای دستی مناسب انجام میگیرد تا با تقویت عضلات اصلی زانو فشار وارد به مفصل کنترل شود.

پرسش: آیا سردردهایی که یک طرفه و ضربان دار بوده و هیچ علتی از آسیب داخلی مغز ندارند میگرن است؟

پاسخ: حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد کل سردردها بنام سردردهای با منشا گردنی (Cervicogenic Headache) اطلاق میشود. این سردردها معمولا ضربان دار و یک طرفه است و معمولا با حرکات گردن در ارتباط هستند و سی تی اسکن بیمار طبیعی است. این سردردها معمولا در اثر اختلال در مهره های گردنی بویژه مهره های اول و دوم گردنی و کاهش تحرک در آنها ایجاد میشود و روی حرکات ظریف جمجمه و شریان مهره ای که به قسمت عقب سر خونرسانی میکند اثر گذاشته و بدنبال آن سردرد و گردن درد عارض میشود. از معیارهای تشخیصی آن با میگرن وجود محدودیت حرکتی گردن و تشدید درد با حرکات خاص سر و گردن است.
مهمترین شیوه درمان این نوع سردردها آزاد کردن مهره های گردن و جمجمه به کمک درمانهای دستی توسط فیزیوتراپیست مجرب میباشد.

پرسش: علت دردهای مچ که در ناحیه وسط مچ دست احساس شده و با حرکت مچ به بالا و پایین، درد شدیدی در قسمت ساعد و انگشتان ایجاد میکند چیست؟

پاسخ: دردهای مچ دست علل مختلفی از جمله تنگی کانال مچ دست دارد اما یکی از اختلالات شایع مچ دست، نیمه دررفتگی یکی از استخوانهای هشتگانه مچ دست موسوم به لونیت (Lunate) می‌باشد که سبب درد بسیار شدیدی در ناحیه مچ دست، ساعد و انگشتان می‌شود. این نیمه دررفتگی معمولا بدنبال چرخاندن درب قوطی سفت، کشیدن ناگهانی اجسام سنگین مانند چمدان یا فشار دادن اجسام سنگین ایجاد می‌شود که علاوه بر درد شدید، ممکن است قدرت دست بیمار نیز کاهش پیدا کند. در بسیاری موارد برای این بیماران تشخیص کیست ناحیه مچ دست گذاشته می‌شود و احتمالا مدتی در آتل قرار داده می‌شود درحالیکه کمکی به کاهش درد نمی‌کند. گاهی اوقات این جابجایی باعث ایجاد درد در حاشیه خارجی مچ دست در امتداد انگشت شست می‌شود. جهت درمان این عارضه باید این استخوان را با تکنیکهای دستی مناسب در جای درست خود قرار داد و بعد با دادن ورزشهای مخصوص و تقویت عضلات اطراف مچ دست از تکرار این جابجایی جلوگیری نمود. البته به این بیماران توصیه می‌شود که پس از درمان تا مدتی از فشار آوردن به مچ دست اجتناب نمایند.

پرسش: آیا دردهای مفصل شانه که بدنبال آن حرکت مفصل شانه دچار محدودیت می‌شود بخودی خود بهبود می‌یابد؟

پاسخ: اغلب بدنبال یک کار سنگین ممکن است کپسول مفصل شانه و لیگامانهای اطراف آن دچار التهاب شده و محدودیت حرکتی شانه را سبب شود. در ابتدا ممکن است این محدودیت حرکتی قابل ملاحظه نباشد و لذا بیمار ممکن است تصور کند که درد شانه خودبخود بهبود می‌یابد و شانه را بحال خود رها کند. پس از مدتی این محدودیت که به آن یخ زدگی مفصل شانه نیز گفته میشود بیشتر شده و باعث می‌شود که بیمار در انجام کارهای روزمره خود مانند شانه کردن موها، لباس پوشیدن و … دچار محدودیت شده و بیمار را به صرافت درمان می‌اندازد. این بیماران معمولا با دارودرمانی و درمانهای عادی فیزیوتراپی چندان بهبود پیدا نمیکنند و نیاز به حرکت درمانی تخصصی (موبیلیزاسیون) توسط فیزیوتراپیست مجرب دارند. معمولا دامنه حرکتی که در یک جلسه بدست می‌آید ممکن است تا جلسه بعد حفظ نشود و بخشی از آن از دست برود که باید اینکار مرتبا تکرار شود تا بیمار بتواند حرکت راحت‌تر را در شانه خود تجربه کند.

پرسش: آب درمانی چیست؟

پاسخ: آب درمانی (هیدروتراپی) عبارت است از استفاده از خواص فیزیکی و فیزیولوژیک آب در جهت مقاصد درمانی.
خواص فیزیکی آب شامل ویژگیهای حرارتی (سرد یا گرم) ، خاصیت شناوری (سبک شدن بدن در آب) ، ایجاد مقاومت در برابر حرکات و فشار هیدرواستاتیک است. وقتی بدن داخل آب قرار می‌گیرد بر اساس قانون شناوری (ارشمیدس) به اندازه آب هم حجم خود سبک می‌شود و لذا در کسانی که مشکل مفصلی مانند آرتروز دارند وضعیتی ایده آل است چرا که فشار وارد به مفصل کم می‌شود. همچنین آب ، سیالی با چگالی بالاتر نسبت به هواست و مقاومت آن در برابر حرکات بدن بیشتر از هواست لذا محیطی مناسب جهت انجام تمرینات تقویتی و استقامتی است. البته آب درمانی شکلهای مختلفی دارد اما در اینجا منظور، استفاده از استخرهای معمول است.

پرسش: اثرات آب درمانی بر سیستم‌های مختلف بدن چیست؟

پاسخ: اثرات قرار گرفتن بدن در آب بر برخی سیستمهای بدن بصورت زیر است:

اثر بر سیستم اسکلتی عضلانی (کاهش فشار وزن بدن – تقویت عضلات – جلوگیری از پوکی استخوان – اثر آن بر کاهش چربی کمتر از شکلهای دیگر ورزش است)
اثر بر سیستم قلبی عروقی (افزایش حجم و برون ده قلبی – کاهش تعداد ضربان قلب و فشار خون)
اثر بر سیستم تنفسی (کاهش ظرفیت حیاتی – افزایش کار تنفس و کاهش واکنش آسم)
اثر بر سیستم کلیوی (افزایش خروج سدیم و پتاسیم از بدن)
اثرات آرام بخش بسته به دمای آب
بنابراین آب درمانی میتواند به افزایش قدرت و استقامت عضلات کمک کند بدون اینکه فشار زیادی روی مفاصل وارد شود و علاوه بر این به کاهش درد و تورم مفصلی نیز کمک می‌کند. جهت انتخاب نوع تمرینات داخل آب بهتر است با فیزیوتراپیست خود مشورت کنید.

پرسش: چه کسانی نباید از آب درمانی استفاده کنند؟

پاسخ: موارد منع استفاده آب درمانی شامل این موارد است: نارسایی قلبی ، عفونت حاد ، بی اختیاری ادرار و مدفوع ، صرع شدید ، عدم تعادل روانی و …

افراد زیر نیز بهتر است در استفاده از آب درمانی احتیاط کنند: عدم تعادل ، مصرف الکل یا داروهای روان گردان ، ترس از آب ، مشکلات تنفسی ، بارداری ، مرحله حمله MS و …