اسکولیوز چیست؟

اسکولیوز به انحراف غیرطبیعی جانبی ستون فقرات گفته می‌شود که معمولاً با چرخش مهره‌ها نیز همراه است. این عارضه می‌تواند در کودکان و نوجوانان، به‌ویژه در دوران رشد، یا در بزرگسالان دیده شود. تشخیص و تعیین شدت اسکولیوز معمولاً با معاینه پزشک و تصویربرداری و اندازه‌گیری زاویه انحنا انجام می‌شود.  اسکولیوز بر حسب میزان انحراف به شدت های مختلفی تقسیم میشود و درمان آن نیز متفاوت خواهد بود.

درمان اسکولیوز

اگر میزان انحراف کمتر از 20 درجه باشد اسکولیوز از نوع خفیف است و پیگیری زوایا در طول زمان و تمرین درمانی زیر نظر فیزیوتراپیست درمان اصلی میباشد. اسکولیوز با زوایای بین 20 تا 45 درجه نوع متوسط خوانده میشود و درمان آن ترکیبی از بریس و تمرین درمانی است و اسکولیوزهای بالای 50 درجه شدید محسوب شده و احتمال جراحی توسط متخصص ستون فقرات در نظر گرفته میشود.

فیزیوتراپی چه نقشی دارد؟

فیزیوتراپی یکی از بخش‌های مهم درمان غیرجراحی اسکولیوز است. هدف آن صرفاً «صاف کردن ستون فقرات» نیست، بلکه می‌تواند به بهبود وضعیت بدن، افزایش کنترل عضلات، کاهش درد، بهبود عملکرد و کیفیت زندگی و کمک به کنترل پیشرفت انحنا میباشد. برنامه درمانی باید بر اساس سن، نوع و شدت انحنا، میزان رشد و علائم فرد تنظیم شود.

یکی از روش‌های تخصصی، تمرینات اختصاصی فیزیوتراپی برای اسکولیوز (PSSE) است. در این تمرینات، فرد با آموزش فیزیوتراپیست یاد می‌گیرد وضعیت ستون فقرات و تنه را به شکل سه‌بعدی اصلاح و این وضعیت را در فعالیت‌های روزمره حفظ کند. روش‌هایی مانند Schroth   و سایر رویکردهای اختصاصی در این گروه قرار می‌گیرند.

فیزیوتراپی چه فوایدی می‌تواند داشته باشد؟

بر اساس شواهد موجود، تمرینات اختصاصی اسکولیوز می‌توانند:

• به بهبود تقارن بدن و وضعیت ظاهری کمک کنند.
• کنترل وضعیت بدن و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره را افزایش دهند.
• به کاهش برخی دردها و مشکلات عملکردی کمک کنند.
• کیفیت زندگی را بهبود بخشند.
• در کودکان و نوجوانان، در کنار سایر درمان‌ها مانند بریس، به کنترل انحنا و کاهش احتمال پیشرفت آن کمک کنند.

البته میزان اثرگذاری به شرایط هر فرد بستگی دارد و نباید انتظار داشت فیزیوتراپی در همه افراد موجب از بین رفتن کامل انحنا شود.

آیا فیزیوتراپی جایگزین بریس یا جراحی است؟

خیر، در همه موارد چنین نیست. انتخاب درمان به شدت انحنا، سن، مرحله رشد و احتمال پیشرفت اسکولیوز بستگی دارد. در برخی کودکان و نوجوانان، ممکن است بریس و تمرینات اختصاصی در کنار یکدیگر استفاده شوند. در موارد شدید و پیشرونده یا دارای شرایط خاص نیز ممکن است جراحی لازم باشد. بنابراین فیزیوتراپی باید بخشی از یک برنامه درمانی فردمحور و در صورت نیاز با همکاری پزشک، فیزیوتراپیست و متخصص ارتز و بریس انجام شود.

توصیه مهم به بیماران

افراد مبتلا به اسکولیوز بهتر است از انجام خودسرانه تمرینات و برنامه‌های ورزشی نامتناسب با نوع انحنا پرهیز کنند. ارزیابی اولیه توسط پزشک و فیزیوتراپیست آشنا با درمان اختصاصی اسکولیوز، امکان انتخاب تمرین مناسب و ایمن را بیشتر می‌کند. همچنین فعال ماندن و داشتن فعالیت بدنی متناسب، با توجه به شرایط فرد، بخش مهمی از مراقبت محسوب می‌شود.  انجام خودسرانه تمرینات بدون توجه به نوع و شدت انحنا و تعداد آنها گاهی ممکن است اثر منفی داشته باشد و اسکولیوز را بدتر کند.

جمع‌بندی:

درمان اسکولیوز یک کار تیمی است که پزشک متخصص ستون فقرات ، فیزیوتراپیست و ارتزیست اعضای اصلی آن هستند. فیزیوتراپی می‌تواند نقش ارزشمندی در مدیریت اسکولیوز داشته باشد؛ به‌خصوص زمانی که برنامه درمانی به‌صورت اختصاصی و توسط فیزیوتراپیست آموزش‌دیده در زمینه اسکولیوز طراحی شود. هدف اصلی، بهبود عملکرد و کیفیت زندگی و در افراد مناسب، کمک به کنترل انحنا و علائم آن است.